Λέξεις που όλοι λέμε ΛΑΘΟΣ!

20 0

Πολλές αρχαίες ή βυζαντινές φράσεις έχουν περάσει στο νεοελληνικό λεξιλόγιο και χρησιμοποιούνται κατά κόρον. Ομως, είτε έχουν περάσει λάθος είτε επειδή έχουν χρησιμοποιηθεί συνεχώς λανθασμένα, παραμένουν με τρόπο που δεν είναι σωστός.

Ο κάτωθι υπογράφων(ΟΧΙ ο κάτωθι υπογεγραμμένος)

Το λάθος που έχουμε βαρεθεί να βλέπουμε σε κάθε δημόσιο έγγραφο. «Υπογεγραμμένος» σημαίνει αυτός που φέρει υπογραφή, ενώ στην πραγματικότητα εμείς θέλουμε να δηλώσουμε «αυτόν που υπογράφει». Φαίνεται ότι το λάθος προήλθε από την απόδοση της αγγλικής undersigned ή της αντίστοιχης γαλλικής soussigne. Πολλοί μάλιστα θεωρούν ως πλεονασμό τη λέξη κάτωθι, καθώς εμπεριέχεται ήδη στο πρώτο συνθετικό (υπο-) της λέξης υπογράφων.

Παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο – (ΟΧΙ Απελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο)

Η σωστή φράση προέρχεται από την προσευχή του Ιησού στη Γεσθημανή, όπου ζητούσε από τον Πατέρα του να μην περάσει το μαρτύριο που γνώριζε ότι τον περιμένει: «Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾿ ὡς σύ».

Ο Ζάπλουτος(ΟΧΙ ο Ζάμπλουτος)

Κι όμως, η συγκεκριμένη λέξη δεν είναι ακραία δημοτική, όπως νομίζουν οι περισσότεροι, αλλά αρχαιοελληνική. Προέρχεται από το μόριο ζα (=πολύ) και τη λέξη πλούτος. Ο αποκλίνων τύπος ζάμπλουτος προήρθε από σύγχυση με το πάμπλουτος = παν + πλούτος.

Υπέρ το δέον – (ΟΧΙ Υπέρ του δέοντος)

Ίσως το λάθος να οφείλεται σε επίδραση της φράσης «πέραν του δέοντος», που έχει παρόμοια σημασία. Η σωστή μορφή «υπέρ το δέον» σημαίνει «πάνω απ’ όσο πρέπει». Εμείς όμως, όταν χρησιμοποιούμε τη λανθασμένη «υπέρ του δέοντος», στην πραγματικότητα είναι σαν να λέμε «για χάρη αυτού που πρέπει να γίνει».

Το Φιλοθέαμον(ΟΧΙ το Φιλοθεάμον)

Πρόκειται για λόγιο επίθετο, που έχει τον ίδιο τύπο στο αρσενικό και στο θηλυκό γένος: ο, η φιλοθεάμων. Στο ουδέτερο όμως ανεβάζει τον τόνο στην προπαραλήγουσα. Τον λανθασμένο τύπο (φιλοθεάμον) τον χρησιμοποιούμε κυρίως στη φράση «το φιλοθεάμον κοινό».

Επί το έργον – (ΟΧΙ Επί τω έργω)

Είναι μια λόγια φράση που σημαίνει, «εν ώρα εργασίας, κατά τη διάρκεια κάποιας δραστηριότητας». Συντάσσεται με αιτιατική. Συχνά, αλλά λανθασμένα, την βλέπουμε «επί τω έργω». Ίσως επειδή η πρόθεση «επί» κάποιες φορές συντάσσεται και με δοτική. Ίσως ακόμη, επειδή είναι μια λόγια φράση και η δοτική νομίζουμε ότι της ταιριάζει καλύτερα.
Το σωστό όμως, είναι «επί το έργον»

Υποχρεούται ή Υποχρεώνεται;

Κανένα από τα δύο δεν είναι λανθασμένο, γιατί απλούστατα καθένα από αυτά έχει διαφορετική σημασία. Ωστόσο, γίνεται λανθασμένη χρήση.
Η λόγια κλίση -υποχρεούμαι, υποχρεούσαι, υποχρεούται- έχει τη σημασία «έχω την υποχρέωση να κάνω κάτι». Π.χ.: οι υπάλληλοι της εταιρείας υποχρεούνται να φορούν γραβάτα καθ’ όλη τη διάρκεια της μέρας.
Αντίθετα, η νεοελληνική κλίση -υποχρεώνομαι, υποχρεώνεσαι, υποχρεώνεται- σημαίνει κυρίως «αναγκάζομαι». Π.χ., ο Υπουργός υποχρεώθηκε σε παραίτηση.

Ιχθύες ή Ιχθείς;

Ισχύει ό,τι και παραπάνω: δηλαδή, και οι δύο τύποι είναι σωστοί, αρκεί να γνωρίζουμε πότε και πώς να τους χρησιμοποιούμε.
Η αρχαιοελληνική λέξη ιχθύς διατηρεί την αρχική κλίση της και στα νεοελληνικά. Ιχθύες είναι η ονομαστική και ιχθείς η αιτιατική. Πολλές φορές συναντάμε το εξής λάθος: «Οι Ιχθείς, σύμφωνα με τις αστρολογικές προβλέψεις, θα περάσουν δύσκολα τις επόμενες μέρες». Το ίδιο ακριβώς λάθος συνηθίζεται και με τη λέξη μύες, που κλίνεται ακριβώς όπως και οι ιχθύες.

Απάγει ή Απαγάγει;

Ο ενεστώτας του ρήματος είναι απάγω, ο αόριστος απήγαγα και ο παρακείμενος έχω απαγάγει (ελάχιστα διαφοροποιείται από την κλίση του αρχαίου άγω). Επομένως, είναι λάθος να πούμε «η κάμερα κατέγραψε τον εγκληματία να απαγάγει το παιδί».

Έχω Απαυδήσει ή Έχω Απηυδήσει;

Πρόκειται για τον παρακείμενο του ρήματος απαυδώ (από + αυδώ). Το ρήμα παίρνει χρονική αύξηση στον αόριστο και σχηματίζει τον τύπο απηύδησα. Ωστόσο ο παρακείμενος δεν παίρνει χρονική αύξηση, γι’ αυτό είναι λανθασμένη η έκφραση «έχω απηυδήσει».

Χαίρετε! – (ΟΧΙ Χαίρεται)

Είναι ευχή. Δηλαδή “Να χαίρεστε!” Γράφεται με έψιλον και όχι «χαίρεται»

Κύριε / Κυρία / Δεσποινίς

Προσφωνούμε πάντα Κύριο και Κυρία κάποιον που δε γνωρίζουμε, αλλά έτσι θα ζητήσουμε στο τηλέφωνο ακόμα κι έναν κολλητό φίλο μας, εάν του τηλεφωνήσουμε στη δουλειά του.

Δεσποινίδες λέμε μόνο τα κορίτσια μέχρι 16 χρόνων. Από 17 χρόνων και πάνω, όλες οι γυναίκες αποκαλούνται (και είναι) Κυρίες.

Αντιθέτως, δεν αποκαλούμε ποτέ Κύριο τον εαυτό μας! Λέμε: «Είμαι ο τάδε» και όχι «είμαι ο κύριος τάδε»

Τέλος, δεν αποκαλούμε ποτέ κύριο κάποιον που έχει φύγει από τη ζωή, γιατί έχει πάψει να είναι κύριος του εαυτού του.

Με γεια!(Όχι Μεγιά)

Πρόκειται για ευχή και είναι δύο λέξεις. Με υγεία σημαίνει.

Εξ απαλών ονύχων

Το χρησιμοποιούμε λανθασμένα, υπονοώντας ότι κάτι έγινε, ή ότι κάτι το γνωρίζουμε πολύ επιδερμικά, ξώφαλτσα. Όμως σημαίνει ακριβώς το αντίθετο! Σημαίνει «από τότε που ήμουν μωρό και τα νύχια μου ήταν μαλακά, απαλά» δηλαδή από πάντα, και δείχνει την εξοικείωση με κάτι. Είναι συνώνυμο του “παιδιόθεν” (από παιδί).

Ο,τι λήγει σε -θεν

Όλα αυτά τα επιρρήματα με κατάληξη «θεν» λέγονται σκέτα! Το «θεν» δείχνει κατεύθυνση και σημαίνει “από”. Έτσι είναι πλεονασμός να ξαναβάζουμε το “από”.  Δεν λέμε από ανέκαθεν, απλά ανέκαθεν. Ομοίως, λέμε «έμπροσθεν», «όπισθεν», «άνωθεν», «κάτωθεν», «έξωθεν», «δεξιόθεν», «εκατέρωθεν», «πόθεν», «μακρόθεν» αλλά, προσοχή, δεν υπάρχει κοντόθεν! Εκεί, αν δεν θέλουμε να πούμε «από κοντά» λέμε «εκ του σύνεγγυς».

Άνοιξε ΤΟΝ Ασκό του Αιόλου

Το ακούμε συχνά λανθασμένα από τους τηλεπαρουσιαστές, οι οποίοι λένε “τους ασκούς τους Αιόλου”. Ο ασκός του Αιόλου σύμφωνα με τη μυθολογία ήταν ΕΝΑΣ σάκος από δέρμα ζώου, που ο Αίολος, ο θεός των ανέμων, είχε φυλακίσει μέσα όλους τους αέρηδες. Συνεπώς, είναι λάθος να λέμε «άνοιξαν οι ασκοί του Αιόλου» γιατί ήταν μόνο ένας.

Προπηλακίζω

Σημαίνει βρίζω χυδαία κάποιον. Δεν σημαίνει σε καμιά περίπτωση ότι του επιτίθεμαι σωματικά.

Επί τούτω – (ΟΧΙ Επί τούτου)

Και όχι «επι τούτου» «εξεπιτούτου» και άλλα τέτοια χαριτωμένα, που τα λέμε για αστείο και κοντεύουν να ενσωματωθούν στη γλώσσα μας. Ομοίως και το «Επί τω έργω».

Ζην ή Ζειν;

Από τον καιρό που το «ζη», (η παλιά υποτακτική), έγινε «ζει», συμπαρέσυρε και το απαρέμφατο. Το απαρέμφατο όμως είναι τύπος της αρχαίας ελληνικής, οπότε καλό είναι να το αφήσουμε έτσι όπως ήταν. Άρα:

Στον πατέρα μου χρωστώ το ζην, στο δάσκαλό μου το ευ ζην / Βγάζω τα προς το ζην / Το ζην επικινδύνως (vivere pericolosamente).

Μέτρον άριστον(ΟΧΙ Παν μέτρον άριστον)

Σημαίνει ότι είναι καλό να έχουμε μέτρο σε όλα. Βάζοντας όμως μπροστά το «παν» αλλάζει αμέσως το νόημα και σημαίνει «μέτρο να’ ναι κι ό,τι να ναι!» 

Δίνω το «Παρών»

Δηλαδή σε μια εκδήλωση, στο αγγελτήριο με κάλεσαν και δήλωσα «παρών». Και όχι δίνω το «παρόν» δηλαδή το … τώρα!

Με το όπλο «Παρά Πόδα»

Δηλαδή με το όπλο δίπλα από τον πόδα μου (το πόδι μου). Φυσικά όχι «παρά πόδας». Σημαίνει είμαι σε προσοχή. Και δεν το μπερδεύουμε με το: «κατά πόδας» που σημαίνει παίρνω κάποιον στο κατόπι, τον ακολουθώ κατά βήμα.

Εκ των ων ουκ άνευ

Και όχι σκέτο «εκ των ουκ άνευ». Δηλαδή από αυτά που δεν μπορείς να κάνεις χωρίς.

Του λόγου το ασφαλές

Και όχι το αληθές. Είναι από το απολυτίκιο των Φώτων (των Θεοφανείων) και και καλό είναι να μην του αλλάζουμε τα φώτα!

Συνηθισμένα λάθη που είναι τόσο διαδεδομένα, τα έχουμε πια συνηθίσει και κατάντησαν να θεωρούνται σωστά

Κοινοτυπία ή Κοινοτοπία;

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι το σωστό είναι κοινοτοπία. Το “κοινοτυπία” είναι όμως πιο ωραία λέξη και χρησιμοποιείται περισσότερο.

Καταχωρώ ή Καταχωρίζω;

Το σωστό είναι καταχωρίζω-καταχώριση. Παρ’ όλα αυτά η εσφαλμένη εκδοχή είναι πολύ πιο διαδεδομένη.

Αυτοκινητικό δυστύχημα και ΟΧΙ Αυτοκινητιστικό

Το σωστό είναι αυτοκινητικό δυστύχημα, αλλά το “αυτοκινητιστικό δυστύχημα” είναι πολύ συνηθισμένο και δεν ενοχλεί.

Επίσης λέμε:

Ο συνήθης ύποπτος αλλά το σύνηθες φαινόμενο

Ο ευμεγέθης κύριος τάδε αλλά το ευμέγεθες πακέτο

Η αυτάρκης Κρήτη αλλά το αύταρκες νησί

Ο κακοήθης άνθρωπος αλλά το κακόηθες μελάνωμα.

Συνηθισμένα λάθη στη φωνητική απόδοση ουσιαστικών

Αγορανομία και όχι αγορονομία
Αγοραπωλησία και όχι αγοροπωλησία
Αεριωθούμενο και όχι αερωθούμενο
Αθλητίατρος και όχι αθλίατρος
Ακατονόμαστος και όχι ακατανόμαστος
Αμάλγαμα και όχι αμάγαλμα
Ανδριάντας και όχι αδριάντας
Ανενημέρωτος κι όχι ανημέρωτος
Απαθανατίζω και όχι αποθανατίζω
Το Απολωλός και όχι το απολωλόν
Άρδευση και όχι άρδρευση
Αυτοκινητικό δυστύχημα και όχι αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Αλλά αυτοκινητιστικοί αγώνες.

Γενεαλογικός και όχι γενεολογικός
Γενετικό και όχι γεννητικό

Ινστιτούτο και όχι ινσντιντούτο

Παρονομαστής και όχι παρανομαστής
Παλιρροϊκός και όχι παλοιρριακός
Προγεννητικός και όχι προγενετικός
Προπετής και όχι προπέτης

Υπερωκεάνιο και όχι υπερωκειάνιο
Υποθηκοφυλακείο κι όχι υποθηκοφυλάκιο

Η ψήφος και όχι Ο ψήφος

Συνηθισμένα λάθη στη φωνητική απόδοση ή στη γραμματική ρημάτων

Ανεξαρτητοποιούμαι και όχι ανεξαρτοποιούμαι
Αντεπεξέρχομαι και όχι ανταπεξέρχομαι
Αποκαθίστανται και όχι αποκαθιστώνται
Απολαύει της εμπιστοσύνης και όχι απολαμβάνει
Αποτάθηκα, θα αποταθώ και όχι αποτάνθηκα, θα αποτανθώ
Αποτίνω (φόρο τιμής) και όχι αποτίω.

Διαλευκαίνω και όχι διαλευκάνω (αλλά θα διαλευκάνω)
Διατίθενται και όχι διατίθονται

Εκτίνω ποινή και όχι εκτίω
Εξοκέλλω και όχι εξοκείλλω

Καταχωρίζω (σε φακέλους), καταχώρισα και όχι καταχωρώ, καταχώρησα

Παρεισφρέω, παρεισέφρησα και όχι παρεισφρύω, παρεισέφρυσα
Περιθάλπω και όχι περιθάλπτω

Συνέθεσα και όχι σύνθεσα
Στενοχωρώ και όχι στεναχωρώ

Τίθενται και όχι τίθονται

Υποθάλπω και όχι υποθάλπτω

Χαράχτηκε και όχι χαράκτηκε

Related Post

Η Επιστροφή / The Revenant

Posted by - 20/01/2016 0
Βαθιά στην αχαρτογράφητη, άγρια φύση της Αμερικής, o κυνηγός Χιου Γκλας (Λεονάρντο ΝτιΚάπριο), δέχεται επίθεση από μια αρκούδα και εγκαταλείπεται…
Comodo SSL