Η βιολογία της ψυχικής ισορροπίας: Εγκέφαλος, Έντερο & Άγχος

248 0

Οι σκέψεις μας ξεσπάνε στο έντερο μας πολύ πιο συχνά από όσο νομίζουμε. Αυτή τους η επιρροή γίνεται εμφανής από την παιδική μας ηλικία με την ύπαρξη του πονόκοιλου. Πόσες φορές δεν θέλαμε να πάμε στο σχολείο επειδή πονούσε η κοιλιά μας; Επειδή ίσως δεν είχαμε κάνει τα μαθήματά μας, ή φοβόμασταν να έρθουμε αντιμέτωποι με κάποιο αυστηρό καθηγητή, ή δύστροπο συμμαθητή. Σήμερα, πόσες φορές πονάει η κοιλιά μας όταν είμαστε αγχωμένοι για κάτι, ή όταν βιώνουμε φόβο και στεναχώρια; Δεν είναι προϊόν της φαντασίας μας, το έντερο όντως σχετίζεται άμεσα με την ψυχολογία μας!

Το έντερο και ο εγκέφαλος

Ας βάλουμε τη σχέση εντέρου – σκέψης στο μικροσκόπιο. Πώς σχετίζεται βιολογικά το έντερο με τον εγκέφαλο μας, και κατ’ επέκταση με τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας;

Το έντερο μας επικοινωνεί με τον εγκέφαλο* πολύ περισσότερο από όσο νομίζουμε. Ο εγκέφαλός είναι το πλέον απομονωμένο και προστατευμένο όργανο του σώματος. Φωλιάζει σε ένα οστέινο κρανίο, περιβάλλεται από μια πυκνή μεμβράνη, ενώ κάθε σταγόνα αίματος που πάει να εισχωρήσει φιλτράρεται. Το έντερο βρίσκεται στην καρδιά των γεγονότων. Αποτελεί το μεγαλύτερο αισθητήριο όργανο του σώματος καθώς έχει τεράστια επιφάνεια. Ξέρει κάθε μόριο που απαρτίζει το εσωτερικό μας, καθώς ασχολείται με την πέψη της τροφής, τον έλεγχο των ορμονών και του ανοσοποιητικού μας συστήματος, αλλά και με ότι βακτήριο κατοικεί στο σώμα. Χωρίς το έντερο, ο εγκέφαλος δεν θα είχε ιδέα τι συμβαίνει μέσα μας, και πώς θα έπρεπε να αντιδράσει!

Τα σήματα που στέλνει το έντερό μας καταλήγουν σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου οι οποίες σχετίζονται με την αυτογνωσία, το συναίσθημα, την ηθικότητα, τον φόβο, τη μνήμη και την αίσθηση κινήτρου. Είναι λοιπόν επόμενο, τα σήματα ενός δυσαρεστημένου εντέρου να δημιουργούν σύγχυση σε αντίστοιχες περιοχές. Έχει αποδειχθεί ότι το άγχος μεταβάλει τις «καιρικές συνθήκες» του εντέρου μας αλλοιώνοντας έτσι την λειτουργία του. Αυτό σημαίνει πως δεν είμαστε μόνο υπεύθυνοι για το τι βάζουμε στο στομάχι μας, αλλά και για τις σκέψεις που «ταΐζουμε» τον εαυτό μας. Μια κρίση άγχους μπορεί να αφήσει το έντερό μας ευάλωτο για αρκετές μέρες μετά το πέρας της.

Μερικά από τα συμπτώματα είναι κόπωση, απώλεια όρεξης, γενική αδιαθεσία και διάρροια. Στην περίπτωση του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου, οι ασθενείς εμφανίζουν αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης ή άγχους. Αυτό συμβαίνει γιατί το 95% της σεροτονίνης που παράγουμε δημιουργείται στα κύτταρα του εντέρου. Όταν λοιπόν «συγχίζουμε» το έντερο μας και δεν λειτουργεί σωστά, καταλήγουμε να υπονομεύουμε την ίδια μας την ψυχική ισορροπία! Έτσι, διαπιστώνουμε πως η περιποίηση του εντέρου μας αποτελεί κύριο μέλημα για την ψυχολογία μας, και πως το έντερο συνδέεται με την σκέψη μας πολύ πιο έντονα από όσο νομίζαμε μέχρι τώρα! Ουσιαστικά, το άγχος και οι δυσάρεστες σκέψεις, μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση της σεροτονίνης και ανώμαλη λειτουργία της πέψης.

Το άγχος μάς αρρωσταίνει

Ακόμη μεγαλύτερης σημασίας, είναι η σχέση του εντέρου με το ανοσοποιητικό μας σύστημα. Η μεγάλη πλειονότητα του ανοσοποιητικού συστήματος (περίπου το 80%) βρίσκεται στο έντερο. Αυτό σημαίνει πως ό,τι καταναλώνουμε φιλτράρεται διεξοδικά πριν χρησιμοποιηθεί σαν καύσιμο από το σώμα μας. Τι σημαίνει αυτό όμως για ένα «αδύναμο» ανοσοποιητικό σύστημα; Είναι απλό: Όταν το έντερό μας δεν περνάει καλά, οι φίλοι του, τα αντισώματα, δυσκολεύονται να εκτελέσουν το καθήκον τους. Ένα υγειές και stress free έντερο ισοδυναμεί με ένα δυνατό ανοσοποιητικό σύστημα! Ίσως γι’ αυτό να ακούμε συνεχώς πως το άγχος μάς αρρωσταίνει. Μάλλον οι κακές μας σκέψεις είναι που μάς αρρωσταίνουν, καθώς αυτές ευθύνονται πολλές φορές για την δυσαρέσκεια του εντέρου μας, και τη μελλοντική δυσλειτουργία του.


* Πολλές φορές μέχρι τώρα έχουμε διαβάσει για τον κεντρικό ρόλο του εντέρου στη ρύθμιση της υγείας, τόσο της φυσικής όσο και της ψυχικής.
Ο κρίσιμος ρόλος του εντέρου τονίζεται, τόσο από τον Ιπποκράτη  όσο και από την Αρχαία Κινέζεικη Ιατρική, ενώ αποκαλείται επίσης και δεύτερος εγκέφαλος του οργανισμού.
Παρακάτω σας παρουσιάζουμε άλλο ένα σχετικό άρθρο του Βιολόγου Ιωάννη – Αλέξανδρου Γαμπιεράκη όπως δημοσιεύτηκε στο terrapapers.com.

Το σώμα μας είναι ένας ολιστικός οργανισμός στον οποίον τα πάντα είναι συνδεδεμένα.

Το εντερικό σύστηµα πέρα της γνωστής λειτουργίας του στην επεξεργασία και απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών της τροφής, νευρώνεται σχηµατίζοντας ένα πολύπλοκο νευρικό δίκτυο. Θεωρείται από τους επιστήµονες ως ο δεύτερος εγκέφαλος του οργανισµού.

Στην Ιαπωνία, πριν την έλευση των ∆υτικών, αν ρωτούσατε τους κατοίκους ποια είναι η περιοχή σκέψης του οργανισµού θα σας έδειχναν την ευρύτερη στοµαχική περιοχή. Οι Ιάπωνες, αλλά και άλλοι αρχαίοι πολιτισµοί καθώς και ο Ιπποκράτης, έδωσαν µεγάλη έµφαση σε αυτή την περιοχή του οργανισµού. Τώρα, µια καινούργια µελέτη έρχεται να αναστατώσει τα επιστηµονικά δεδοµένα και να αναθεωρήσει την όλη αντίληψη της διχοτόµησης που υπάρχει όσον αφορά τις λειτουργίες του οργανισµού.

Ο οργανισµός είναι ένα ολιστικό σύστηµα. Ένα σύστηµα το οποίο λειτουργεί µε έναν ολιστικό τρόπο παρά σαν µια µηχανοποιηµένη οντότητα που αποτελείται από µηχανικά µέρη που επιτελούν λειτουργίες. Το εντερικό νευρικό σύστηµα σκέφτεται, νιώθει, αντιδρά και επικοινωνεί µε τον εγκέφαλο. Αν και αυτό φαντάζει απίστευτο η επιστηµονική κοινότητα κατάφερε να ρίξει φως στην σύνδεση και στην συνοµιλία που έχει ο εγκέφαλος µε το εντερικό νευρικό σύστηµα. Αυτό ανοίγει πόρτες για νέες θεραπείες, νέες ιδέες, νέες αντιλήψεις για το πώς πραγµατικά λειτουργεί ο οργανισµός µας. Φαίνεται ότι δεν είµαστε τόσο µηχανές, όσο θέλουν να µας παρουσιάζουν τον ανθρώπινο οργανισµό.

Όλοι έχουµε νιώσει αυτή την δυσάρεστη αίσθηση στην κοιλιακή περιοχή όταν ερχόµαστε αντιµέτωποι µε µια επικίνδυνη κατάσταση ή όταν τα επίπεδα του στρες ανεβαίνουν στο κατακόρυφο. Ερευνητές από τη Ζυρίχη απέδειξαν για πρώτη φορά ότι αυτή η ενστικτώδης αίσθηση που βιώνουµε στην στοµαχική χώρα όταν ερχόµαστε αντιµέτωποι µε ένα επικίνδυνο γεγονός, επηρεάζει τον τρόπο µε τον οποίο αντιδρούµε στην αντίληψη και την αίσθηση του φόβου. Αν και ο εγκέφαλος θεωρείται το κέντρο της αντίληψης όλων των αισθήσεων, υπάρχει µια νέα στόχευση στην κατανόηση του πώς αυτή η βασική ενστικτώδης αίσθηση, που δηµιουργείται στην στοµαχική χώρα, επηρεάζει την αντιληπτικότητα και την αντίδραση στον φόβο.

Το πολύ ενδιαφέρον εύρηµα εδώ, είναι ότι η επικοινωνία µεταξύ αυτών των δυο συστηµάτων δεν είναι µονοµερής. ∆ηλαδή, ο εγκέφαλος στέλνει εισόδους και πληροφορίες προς το εντερικό νευρικό δίκτυο και αντίστοιχα ο εγκέφαλος δέχεται εισόδους και πληροφορίες από το εντερικό νευρικό δίκτυο. Σε αυτή την επικοινωνία κεντρικό ρόλο διαδραµατίζει το πνευµογαστρικό νεύρο, το οποίο είναι υπεύθυνο για την µετάδοση της πληροφορίας προς τις δυο κατευθύνσεις – από τον εγκέφαλο προς το εντερικό νευρικό σύστηµα και τα άλλα εσωτερικά όργανα του οργανισµού (µέσω των ονοµαζόµενων απαγωγών νευρικών οδών) και από το εντερικό νευρικό σύστηµα προς τον εγκέφαλο (µέσω των ονοµαζόµενων προσαγωγών νευρικών οδών).

Στην µελέτη που πραγµατοποιήθηκε, οι ερευνητές παρενέβησαν σε αυτήν την αµφίπλευρη επικοινωνία κόβοντας τους προσαγωγούς νευρικούς οδούς. Έτσι, δηµιούργησαν ένα σύστηµα το οποίο λειτουργούσε προς µια κατεύθυνση (οι πληροφορίες µεταδίδονταν πλέον µόνο από τον εγκέφαλο στο εντερικό νευρικό σύστηµα, ενώ από την αντίθετη κατεύθυνση δεν υπήρχε µετάδοση της πληροφορίας). Εξετάζοντας συµπεριφορικά την επίδραση αυτής της τροποποίησης είδαν ότι ο εγκέφαλος ήταν ικανός να στέλνει µηνύµατα προς την στοµαχική περιοχή, όµως δεν δέχονταν πλέον πληροφορίες από την στοµαχική περιοχή.

Στις συµπεριφορικές µελέτες, οι ερευνητές παρατήρησαν µειωµένο φόβο στην οµάδα των πειραµατοζώων τα οποία είχαν υποστεί αυτή την τροποποίηση στις συνδέσεις µεταξύ εγκεφάλου και του εντερικού νευρικού συστήµατος, σε σχέση µε τα ζώα αγρίου τύπου. Ο υπεύθυνος της έρευνας αυτής τόνισε ότι η έµφυτη απόκριση στον φόβο φαίνεται να επηρεάζεται από µηνύµατα τα οποία στέλνονται από το εντερικό νευρικό σύστηµα στις διάφορες περιοχές του εγκεφάλου.

Παρόλα αυτά, τα πειραµατόζωα που είχαν υποστεί αυτή την τροποποίηση δεν ανεδείκνυαν παντελής έλλειψη φόβου. Στην εξάρτηση φόβου (µια µορφή εξαρτηµένης µάθησης) τα πειραµατόζωα ήταν ικανά να συνδέουν ένα ουδέτερο ερέθισµα (συγκεκριµένα έναν ήχο) – µε µια δυσάρεστη εµπειρία. Στην συγκεκριµένη περίπτωση φαίνεται ότι η διατάραξη της σύνδεσης του εντερικού νευρικού συστήµατος και του εγκεφάλου δεν φαίνεται να επηρεάζει αυτή την µορφή εξαρτηµένης µάθησης.

Όµως, όταν οι ερευνητές εξέθεσαν αυτή την οµάδα πειραµατοζώων σε µια ουδέτερη εµπειρία, παρατήρησαν ότι χρειάστηκε ένα µεγάλο χρονικό διάστηµα για τα πειραµατόζωα να συσχετίσουν τον ήχο (ουδέτερο ερέθισµα) µε την ουδέτερη εµπειρία. Ουσιαστικά, αυτή η οµάδα των πειραµατοζώων άργησε να ξε-µάθει την συσχέτιση του ήχου µε την αρνητική εµπειρία. Αυτό το εύρηµα έρχεται σε συµφωνία µε µια νέα µελέτη που έδειξε ότι η διέγερση του πνευµογαστρικού νεύρου που αναφέραµε παραπάνω, επηρεάζει τις διαδικασίες µάθησης.

Αυτή η παρατήρηση µπορεί να βοηθήσει πολύ το πεδίο της ψυχιατρικής, καθώς γνωρίζουµε ότι άτοµα που πάσχουν από µετατραυµατική διαταραχή άγχους έχουν µια υπερβολική απόκριση στο φόβο, ακόµα και όταν έρχονται σε επαφή µε ουδέτερα γεγονότα. Έτσι, η ενεργοποίηση και η διέγερση του πνευµογαστρικού νεύρου µπορεί να βοηθήσει τα ασθενή άτοµα στο να µη συνδέουν ουδέτερα ερεθίσµατα µε δυσάρεστες καταστάσεις. Στο σηµείο αυτό να τονίσουµε ότι αυτή η µεθοδολογία εφαρµόζεται στην επιληψία και σε µερικές περιπτώσεις στην κατάθλιψη.

Αν και φαίνεται αντιφατικό το γεγονός ότι ενώ µειώνεται η έµφυτη απόκριση στον φόβο, στις µορφές εξαρτηµένου φόβου βλέπουµε ότι αυτά τα πειραµατόζωα αργούν να αποβάλλουν αυτή την µορφή εξαρτηµένου φόβου όταν έρχονται σε επαφή µε ένα ουδέτερο ερέθισµα. Η εξήγηση σε αυτή την αντίφαση φαίνεται ότι έχει να κάνει µε το γεγονός ότι, ο εξαρτηµένος φόβος σε σχέση µε τον έµφυτο φόβο, κινητοποιεί διαφορετικά νευρο-σηµατοδοτικά µονοπάτια.

Η µελέτη αυτή έδειξε για πρώτη φορά πως η επιλεκτική διατάραξη της σύνδεσης µεταξύ εγκεφάλου και του εντερικού νευρικού συστήµατος µπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές σε πολύπλοκες συµπεριφορικές αποκρίσεις.

Το εντερικό νευρικό σύστηµα λοιπόν, διαδραµατίζει έναν κεντρικό ρόλο στην απόκριση στον φόβο. ∆εν είναι µόνο ο εγκέφαλος υπεύθυνος για τις αποκρίσεις στον φόβο αλλά φαίνεται να εµπλέκεται ένα πολύπλοκο δίκτυο. Το πώς και ποια σηµατοδοτικά και νευροδιαβιβαστικά µονοπάτια εµπλέκονται χρειάζεται ακόµα περαιτέρω διερεύνηση.

Αυτό όµως που πρέπει να µείνει είναι ότι ο οργανισµός δρα σαν σύνολο στα περιβαλλοντικά ερεθίσµατα. Η πολυπλοκότητα των συστηµάτων εγείρει νέα ερωτήµατα στην αντιµετώπιση των ασθενειών. Εγείρονται νέοι προβληµατισµοί ως προς την κατεύθυνση που οφείλουµε να στοχεύσουµε στην αντιµετώπιση ασθενειών που µέχρι σήµερα είχαν περιοριστεί σε ένα όργανο και σε έναν συγκεκριµένο τύπο κυττάρων. Φαίνεται ότι οι ψυχιατρικές ασθένειες δεν περιορίζονται µόνο σε διαταραχές και βλάβες περιοχών του εγκεφάλου, αλλά εκτείνονται και σε άλλα επίπεδα και όργανα του οργανισµού.

Είναι µια απόδειξη ότι το σύστηµα είναι ενιαίο και η κάθε προσπάθεια διχοτόμησης κατακερματίζει την γνώση και οδηγεί αναπόφευκτα σε λάθη τα οποία κοστίζουν στην υγεία των ασθενών.

Πηγή: enallaktikidrasi.com (Μαρτίνα Αθανασίου MSc, Ψυχολόγος)

Related Post

Imam Baildi & Idra Kayne Live @ Bolivar

Posted by - 05/08/2018 0
Την Παρασκευή 7 Σεπτεμβρίου oι εκρηκτικοί Imam Baildi κατηφορίζουν προς την ακρογιαλιά, για μία και μοναδική Live εμφάνιση στο Bolivar…

Stoned Jesus + Monkey3 Live @ Kyttaro

Posted by - 17/05/2016 0
Η Smoke The Fuzz περήφανα παρουσιάζει μια σπουδαία επί σκηνής σύμπραξη δύο τεράστιων στο είδος τους και πολυαγαπημένων του ελληνικού…

Σκοτεινή Ανάμνηση

Posted by - 14/10/2015 0
Μινεσότα, 1990. Ο ντετέκτιβ Μπρους Κένερ ερευνά την υπόθεση της νεαρής Άντζελα, που κατηγορεί τον πατέρα της Τζον Γκρέι, για…
Comodo SSL