Τα “Τοπία Ενοχής” που αναστατώνουν τις ηθικές μας πυξίδες

54 0

Ένα χρόνο μετά το Phobiarama, το «στοιχειωμένο» μαύρο σπίτι που είχε στηθεί στην πλατεία Συντάγματος το 2017, ο Dries Verhoeven επιστρέφει στην Αθήνα, με ένα νέο έργο, που εξετάζει τους δυσδιάκριτους ρόλους του θύματος και του θύτη στη σημερινή κοινωνία. Ο Ολλανδός καλλιτέχνης είναι φέτος ο πρωταγωνιστής του εικαστικού προγράμματος του Φεστιβάλ Αθηνών και παρουσιάζει στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης το ένα από τα τέσσερα διαδραστικά έργα του Τοπία Ενοχής. (Τα τέσσερα αυτά επεισόδια, τα δημιούργησε ο καλλιτέχνης το 2016, κατόπιν ανάθεσης από διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις).
Στο 1ο επεισόδιο που μας παρουσιάζει, “μπαίνουμε” μέσα σε ενα εργοστάσιο κλωστούφαντουργίας κάπου στην Κίνα, ενώ στα υπόλοιπα τρία έργα του, μας προ(σ)καλούν ένας εκδιδόμενος νεαρός στην Πατάγια της Ταϋλάνδης, ένας Σύριος πολίτης από την βομβαρδισμένη πόλη Χομς και ένας επιζών από τις φυσικές καταστροφές στην Αϊτή.

Τα Τοπία ενοχής φέρνουν τον θεατή μπροστά στο έργο τέχνης ευάλωτο, ανοίγοντας το πεδίο μιας ουσιαστικής επαφής.

“Η Αθήνα σαφώς εξέλαβε το “Phobiarama”ως μια παρακίνηση για επανεξέταση στην πολιτική του φόβου. Τα “Τοπία Ενοχής” ασχολούνται με τον τρόπο που οι άγνωστοι παρουσιάζονται από τα μίντια. Αυτήν τη φορά θα συνδέσω το κοινό όχι με τους φερόμενους ως θύτες (όπως στο “Phobiarama”), αλλά με τα φερόμενα ως θύματα”.

Η συνεχής ροή ειδήσεων σε παντός είδους οθόνες, μας καθιστά διαρκώς μάρτυρες σύνθετων καταστάσεων απ’ όλο τον πλανήτη. Καθημερινά ερχόμαστε αντιμέτωποι με εικόνες φτώχειας και απόγνωσης, εικόνες που μας ταράζουν, εικόνες που μας ενοχλούν κι ας υποτίθεται ότι τις έχουμε συνηθίσει.
Η μεγάλης κλίμακας βίντεο-εγκατάσταση Τοπία ενοχής Guilty Landscapes του Ολλανδού Ντρις Βερχούφεν, που παρουσιάζεται στο Εθνικό Μουσείο Σύχρονης Τέχνης από τις 24 Ιουνίου μέχρι τις 4 Ιουλίου, εκθέτει το κοινό στη δυσάρεστη πραγματικότητα των εικόνων αυτών και διερευνά κατά πόσο είναι δυνατή μια προσωπική διασύνδεση μεταξύ αυτών που γίνονται θεατές τέτοιων εικόνων κι εκείνων που γίνονται θέαμα μέσα από αυτές.
Τι θα συνέβαινε αν κοιτάζαμε τις ειδήσεις και αυτές αποφάσιζαν να μας κοιτάξουν με τη σειρά τους; Τι θα συνέβαινε αν οι πρωταγωνιστές του βραδινού δελτίου ειδήσεων μάς αντιγύριζαν το βλέμμα;

Είναι μια γροθιά στο στομάχι, καθώς ο εφησυχασμός της ψεύτικης ασφάλειας του καναπέ μας, αρχίζει να απειλείται, όταν ο άνθρωπος στην άλλη μεριά του μόνιτορ αρχίζει να μας περιεργάζεται και να εισέρχεται μέσα στον προσωπικό μας χώρο… Αυτό μάς φέρνει αντιμέτωπους πρόσωπο με πρόσωπο με μία άβολη, δύσκολη κατάσταση έξω από τη ζώνη της σιγουριάς μας. Σκέψεις, συναισθήματα και απορίες μάς κατακλύζουν.

Και αν, τελικά, είμαστε σε κάτι ένοχοι, τι είναι αυτό; Η αφειδής κατανάλωση εικόνων χωρίς αντίδραση από μέρους μας; Το αίσθημα ότι είμαστε ανώτεροι, σε σχέση μ’ εκείνους, επειδή δεν είμαστε στη θέση τους; Ή μήπως η συνήθεια και η αποχαύνωση στη βία;   Ο Verhoeven δεν είναι σίγουρος αν όντως είμαστε εμείς οι ένοχοι και προτείνει, μέσω της συγκεκριμένης εγκατάστασης, ότι στην πραγματικότητα τα «τοπία» είναι ένοχα, τα περιβάλλοντα, που μας κάνουν υποσυνείδητα να οικτίρουμε αγνώστους στην άλλη πλευρά του πλανήτη.

Αλλά, πώς γίνεται όλο αυτό; 

Ένας Θεατής τη φορά εισέρχεται σε έναν χώρο, όπου παραμένει εκεί για δέκα λεπτά περίπου. Μπροστά του μία οθόνη μεγάλων διαστάσεων παρουσιάζει μία σκηνή από ένα απρόσωπο εργοστάσιο κάπου στην Κίνα. Ξαφνικά μέσα από την οθόνη τον πλησιάζει ένας εργάτης του εργοστασίου… και κάπως έτσι ξεκινά μια απίθανη αλληλεπίδραση.
Το πώς μπορεί να εξελιχθεί αυτή η ιστορία δεν μπορώ να προβλέψω, καθώς η συνέχεια εξαρτάται από τη σχέση και την επικοινωνία που θα αναπτυχθεί μεταξύ Θεατή και Εργάτη. Πάντως, εγώ είδα κάποιους να φεύγουν με μάτια βουρκωμένα… Οι υπόλοιποι έφυγαν απλά σκεπτικοί.

Υπάρχει περιθώριο για σύναψη μιας προσωπικής διασύνδεσης ανάμεσα σ’ εκείνον που χαζεύει, ως θεατής, αυτές τις εικόνες και σ’ εκείνον που, μέσω αυτών, γίνεται «θέαμα»; Και αν είμαστε τελικά εμείς τα θύματα και όχι εκείνοι; Είναι τόσα αυτά που τριβελίζουν το κεφάλι σου μετα από αυτή την εμπειρία!

Σωστά καταλάβατε. Η θέση του πρωταγωνιστή εναλλάσσεται ανάμεσα στο θεατή και τον άνθρωπο στο μόνιτορ σε πραγματικό χρόνο, αφού μέσα στο δωμάτιο που εισέρχεται ο “θεατής” υπάρχει κάμερα. Έτσι, όπως ο “θεατής” βλέπει τον εργάτη, και ο εργάτης βλέπει τον “θεατή”… Αλλά, ας μην επιτρέψουμε στην λογική να επέμβει και να χαλάσει τη μαγεία της τέχνης… Το μόνο σίγουρο είναι ότι αξίζει να πάτε… Στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης είναι… Καθημερινά (εκτός Δευτέρας) από τις 14:00-19:00. Η είσοδος είναι Δωρεάν… και η εμπειρία πολύτιμη!

Και λίγα λόγια από τον καλλιτέχνη:

Σε αυτό το έργο όπως και σε άλλα έργα μου, προσπαθώ να ενθαρρύνω το κοινό να θέτει ερωτήματα έξω από τα προκάτ πλαίσια που θέτουν οι ειδήσεις και όπου μέσα σε αυτά έχει μάθει να αντιλαμβάνεται ως πρωταγωνιστής, τους υποτιθέμενους θύτες και τα εννοούμενα ως θύματα.
Η συνάντηση της ομορφιάς με τον τρόμο – αυτό είναι κάτι άλλο που επιδιώκω, σε κάθε μου δουλειά – δημιουργεί ένα κάλεσμα στο θεατή να κοιτάξει πέρα από την απειλή, να αντιληφθεί πλήρως την τραγωδία, αλλά την ίδια στιγμή να ξανασκεφτεί τη δυναμική του θέση ως θεατής. Το να είναι κάποιος μάρτυρας ενός γεγονότος, δίνει μία αίσθηση δύναμης. Εγώ από την άλλη μεριά επιθυμώ να καλλιεργήσω την αίσθηση της τρωτότητας στο θεατή. Όχι απλά να παρακολουθεί τα γεγονότα, αλλά να κοιτάζει και να ερευνά μαζί τους. Είμαι πεπεισμένος ότι ακόμα και στις πιο δύσκολες καταστάσεις υπάρχει χώρος για κατανόηση, επιδεκτικότητα, ευαισθησία.

“Ο σκοπός της τέχνης δεν είναι να παρουσιάζει την αλήθεια, ούτε να λειτουργεί ως οδηγός. Ως καλλιτέχνης, αυτό που επιχειρώ εγώ, είναι, αντί για να δείχνω το δρόμο, να αναστατώνω τις ηθικές πυξίδες των θεατών”.

Κι όπως έχει πει η Susan Sontag στο Regarding the Pain of Others «Όταν αισθανόμαστε συμπάθεια, παράλληλα νιώθουμε ότι δεν είμαστε συνένοχοι με την αιτία των δεινών. Η συμπάθεια μας διακηρύσσει την αθωότητά μας, όπως και την ανικανότητά μας. Από αυτήν την άποψη, παρ’ όλες τις αγαθές μας προθέσεις, αυτή είναι μία αδόκιμη, μην πω ακατάλληλη, αντίδραση».

[fusion_images picture_size=”auto” hover_type=”none” autoplay=”yes” columns=”3″ column_spacing=”13″ scroll_items=”” show_nav=”yes” mouse_scroll=”yes” border=”yes” lightbox=”no” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”” id=””][fusion_image image=”http://thnx.gr/wp-content/uploads/2018/06/topia-enoxis.jpg” image_id=”” link=”” linktarget=”_self” alt=”” /][fusion_image image=”http://thnx.gr/wp-content/uploads/2018/06/topia-enoxis2.jpg” image_id=”” link=”” linktarget=”_self” alt=”” /][/fusion_images]

Joanna Arbi για το thnx.gr 

Related Post

Beach House Fest 017

Posted by - 29/08/2017 0
Το σημαντικότερο ηλεκτρονικό Festival της πόλης, το BEACH HOUSE FSVL επιστρέφει θριαμβευτικά το Σάββατο 9 Σεπτεμβρίου στο Bolivar...

KollektivA Live @ Κύτταρο

Posted by - 08/12/2016 0
Το ελληνικό ροκ του 21ου αιώνα, ξεκινά την αντεπίθεση του από το Κύτταρο, στις 16 του Δεκέμβρη!

Το παραμύθι των παραμυθιών

Posted by - 19/11/2015 0
Μια φορά κι έναν καιρό, υπήρχαν τρεις σπουδαίες γειτονικές αυτόνομες αυτοκρατορίες, η κάθε μια κι ένα ξεχωριστό Βασίλειο. Τρία παραμύθια…

Nick Cave & the Bad Seeds live in Athens

Posted by - 10/10/2017 0
“Βρισκόμασταν σε ένα παράξενο μέρος. Έρχομαι έξω και τα μάτια μου συνηθίζουν στο φως… Είναι όμορφο που ξαναπαίζουμε ζωντανά” Nick…